Bir parçanın ölçüsü, onu ölçen aletin doğruluğu kadar güvenilirdir. Kalibrasyon takibi, atölyedeki her ölçü aletinin ne zaman kontrol edildiğini, ne zaman tekrar kontrol edileceğini ve sonucun ne çıktığını gösterebilmektir. Düzen kurulduğunda denetimde bu konu birkaç dakikada kapanır.
Önce envanter
Takibin temeli tam bir listedir. Atölyede ürün kabulüne karar vermek için kullanılan her alet bu listeye girer: kumpaslar, mikrometreler, komparatörler, iç çap ölçerler, tampon ve tırnaklı mastarlar, diş mastarları, mihengir, ölçü blokları, pürüzlülük ölçer, sertlik cihazı, tork anahtarları.
Operatörün kendi takım çantasındaki kumpas da bu listeye dahildir, eğer onunla parçaya uygun ya da uygun değil kararı veriliyorsa. Kayıt dışı bir aletle yapılmış ölçüm, kayıt altına alınmamış bir ölçüm sayılır.
Her alet için listede en az şunlar bulunur:
- Atölyeye özgü numara; aletin üzerine kazınmış ya da etiketlenmiş.
- Cinsi, markası, seri numarası.
- Ölçme aralığı ve çözünürlüğü.
- Bulunduğu yer ya da zimmetli olduğu kişi.
- Kalibrasyon aralığı, son kalibrasyon tarihi, bir sonraki tarih.
- Durumu: kullanımda, kalibrasyonda, kullanım dışı.
Kalibrasyon aralığını belirlemek
Her alet için aynı süreyi koymak zorunda değilsiniz. Aralık, aletin ne sıklıkta kullanıldığına, ne kadar hassas ölçtüğüne ve geçmiş kalibrasyonlarda ne kadar saptığına göre belirlenir. Her gün tezgah başında kullanılan bir kumpas ile dolapta duran ve ayda bir açılan bir ölçü bloğu seti aynı aralıkta olmayabilir.
Yeni bir alet için üreticinin ya da kalibrasyon laboratuvarının önerisiyle başlayın. Birkaç kalibrasyon sonucu biriktikten sonra, alet sürekli toleransın içinde çıkıyorsa aralığı uzatabilir, sınıra yakın çıkıyorsa kısaltabilirsiniz. Bu kararın gerekçesini kayda yazın.
Müşteriniz belirli aletler için belirli bir aralık istiyorsa onun şartı geçerlidir.
Dış kalibrasyon ve iç doğrulama
Bazı aletler akredite bir kalibrasyon laboratuvarına gönderilir; laboratuvar bir sertifika verir. Sertifikada aletin seri numarası, ölçülen noktalar, sapmalar, ölçüm belirsizliği ve izlenebilirlik bilgisi bulunur. Sertifikayı aldığınızda yalnız dosyalamayın; sapmaların sizin kabul sınırınızın içinde olup olmadığına bakın.
Kumpas ve mikrometre gibi aletler, kalibrasyonlu ölçü bloklarıyla atölye içinde de doğrulanabilir. Bunu yapacaksanız yazılı bir talimat, hangi noktaların kontrol edileceği, kabul sınırı ve kimin yapacağı belli olmalıdır. İç doğrulamada kullandığınız referansların kendisi dış kalibrasyonda olmalıdır.
Kalibrasyonun yanında günlük kontroller de vardır: mikrometrenin sıfırını kontrol etmek, kumpasın çenelerini kapatıp okumaya bakmak. Bunlar kalibrasyonun yerini tutmaz ama arada oluşan bir bozulmayı erken yakalar.
Yeni gelen alet
Yeni alınan bir alet de kullanıma girmeden önce listeye eklenir, numara alır ve kalibrasyon durumu belirlenir. Üreticinin kutudan çıkan belgesi her zaman kalibrasyon sertifikası yerine geçmez; belgenin içeriğine bakın.
Etiket
Her aletin üzerinde ya da kutusunda bir etiket bulunur: alet numarası, kalibrasyon tarihi, bir sonraki kalibrasyon tarihi. Operatör aleti eline aldığında süresinin geçip geçmediğini listeye bakmadan görebilmelidir.
Kullanım dışı aletler ayrı bir etiketle işaretlenir ve ayrı bir yere konur. Kalibrasyon süresi geçmiş bir aletin tezgah başında kalması, denetçinin ilk bakışta yakalayacağı bir bulgudur.
Takvim
Listedeki "bir sonraki tarih" sütunu takvimin kendisidir. Her ayın başında o ay ve bir sonraki ay süresi dolacak aletleri çıkarın. Laboratuvara gidecek aletlerin yerine geçecek yedekleri planlayın; aynı ölçüyü yapan tek aletinizi gönderdiğinizde iş durabilir.
Sapma çıktığında
Kalibrasyonda bir aletin toleransın dışında olduğu anlaşılırsa iş sertifikayı dosyalamakla bitmez. Aletin son geçerli kalibrasyonundan bu yana hangi işlerde kullanıldığını bulmanız gerekir. Sapmanın o işlerdeki ölçüm kararlarını etkileyip etkilemediğini değerlendirin; etkilediyse ilgili parçaları ve gerekiyorsa müşteriyi bilgilendirin.
Bunu yapabilmek için ölçüm kayıtlarında hangi aletin kullanıldığı yazılı olmalıdır. Ölçü tablosundaki alet numarası sütunu burada işe yarar.
Kayıtlar
Saklanacaklar basittir: envanter listesi, her aletin kalibrasyon sertifikaları ya da iç doğrulama kayıtları, sapma değerlendirmeleri. Denetçi genellikle tezgah başından rastgele bir alet alır ve onun geçmişini sorar. Numarayı listede bulup son sertifikayı gösterebiliyorsanız konu kapanır.
Ölçü aleti listesini, kalibrasyon tarihlerini ve sertifikaları tek yerde izlemek için kalite yönetimi sayfasına bakabilirsiniz.